Yeni sahiplenilen kedide ilk haftalarda yumuşak dışkı ve iştah dalgalanması sık görülür; ortam değişimi tek başına iştah azalması ve kum kabı dışına dışkılamayla ilişkili bulunmuştur1. Barınaktan gelen kediler daha dikkatli izlenmelidir: 217 barınak kedisinin izlendiği çalışmada plasebo grubundaki kedilerin %20,7'sinde iki gün ya da daha uzun süren ishal görüldü2.
- İlk günlerde önceki mamayı sürdürün, geçişi en az bir haftaya yayın.
- Kediye önce tek bir sakin oda ayırın.
- Barınak ve sokak yavrularında ishal sık görülür; yakından izleyin.
- İlk hafta içinde veteriner muayenesi ve dışkı kontrolü planlayın.
Yeni evde sindirim neden kolayca bozulur?
Sahiplenme, kedinin hayatındaki en büyük değişikliklerden biridir: yeni koku, yeni insanlar, yeni mama, yeni kum. Kedilerin 77 hafta izlendiği bir çalışmada bakıcı ve rutin değişikliğinin yaşandığı haftalarda iştah azalması riski 9,3 kat, kum kabı dışına dışkılama riski 9,8 kat yüksek bulundu1. Bu çalışma sahiplenmeyi değil laboratuvardaki rutin değişikliklerini inceledi; yine de sahiplenme bu değişikliklerin hepsini bir arada içerir.
Buna barınak ya da sokaktan gelen kedilerde enfeksiyon yükü de eklenebilir. Bu nedenle ilk haftalarda görülen yumuşak dışkının bir kısmı uyumla, bir kısmı ise tedavi gerektiren nedenlerle ilgili olabilir. İkisini ayırmanın yolu, düzeni sabit tutup belirtileri dikkatle izlemektir.
İlk gün ve ilk hafta için hazırlık
Kediyi eve getirmeden önce küçük ve sessiz bir oda hazırlayın. Kedinin tüm evi bir anda keşfetmek zorunda kalmaması, uyum sürecini kısaltır ve kum kabını bulmasını kolaylaştırır. İlk saatlerde kediyi taşıma çantasından zorla çıkarmayın; çantanın kapısını açık bırakıp odadan çıkmanız, kedinin çevreyi kendi hızında tanımasına izin verir. Eve birden fazla kedi geldiyse her biri için ayrı kum kabı ve mama noktası düşünmek, paylaşım gerginliğini azaltır ve her kedinin dışkısını ayrı izlemenizi de mümkün kılar.
- Kum kabı: mama ve sudan uzak, kolay ulaşılan bir köşe.
- Kum: mümkünse kedinin önceki evinde ya da barınakta kullandığı türe yakın.
- Su kabı ve mama kabı: ayrı noktalarda.
- Saklanma yeri: üstü kapalı bir kutu ya da açık bırakılmış taşıma çantası.
- Önceki mamadan birkaç günlük stok.
- Dışkı ve iştahı not edeceğiniz basit bir defter ya da telefon notu.
barınak kedilerinde 2 gün ve üzeri ishal: probiyotik ve plasebo grupları2
Bybee S · 2011 · Journal of Veterinary Internal MedicineMama geçişi nasıl yapılmalı?
En sık yapılan hata, kedinin eve geldiği gün mamasını değiştirmektir. Ortam değişimi zaten sindirimi zorlarken buna yeni bir mama eklemek, ortaya çıkan ishalin nedenini anlamayı da zorlaştırır. İlk günlerde kedinin önceki evinde ya da barınakta yediği mamayı sürdürmek daha güvenli bir başlangıçtır.
Mamanın türü ve biçimi bağırsak mikrobiyotasıyla ilişkilidir. Yavru kedilerin beş yıl boyunca izlendiği bir çalışmada kuru ve konserve mamayla beslenen kedilerin dışkı mikrobiyotası, yaşla etkileşim içinde farklı gelişti3. Geçiş kararı verildiğinde yeni mamayı birkaç günde artan oranlarda eskisine karıştırmak, bağırsağa uyum için zaman tanır.
Geçiş sırasında dışkı belirgin biçimde yumuşarsa bir önceki orana dönüp birkaç gün bekleyebilirsiniz. Ayrıntılar için mama değişimi ve ishal sayfamıza bakabilirsiniz.
Barınaktan ya da sokaktan gelen yavrular
Barınak yavrularında ishal ciddi bir sorundur. Barınaktan koruyucu ailelere verilen yavru kedilerde ishalin ikinci en sık ölüm nedeni olduğu bildirilmiştir4. İki barınaktan alınan yavru kedilerin incelendiği bir çalışmada ishal ile ilişkili bir E. coli tipi (atipik EPEC) kültürle yavruların %18'inde saptandı; ishalli yavrular bu bakteriden belirgin olarak daha yüksek miktarda taşıyordu ve sıvı tedavisine daha sık ihtiyaç duydu5.
Yaş da belirleyicidir. Koruyucu ailelere verilen 1718 öksüz yavrunun 220'si (%12,8) ishal nedeniyle muayeneye getirildi; ishalli yavrulardan dört haftalık ya da daha büyük olanların hayatta kalma olasılığı çok daha yüksek bulundu6. Bu nedenle çok küçük yavruda ishal, beklemeden veteriner hekime götürülmesi gereken bir durumdur.
Sokaktan alınan kedilerde iç parazit, bağırsak enfeksiyonu ve beslenme eksikliği ihtimali daha yüksektir. İlk hafta içinde bir veteriner muayenesi, dışkı kontrolü ve aşı-parazit takvimi planlamak, sonraki haftaların temelini oluşturur.
Barınak çalışmalarında probiyotikler
Barınak, ishal riskinin yüksek olduğu ortamlardan biri olduğu için probiyotikler, yani yeterli miktarda alındığında sağlığa katkı sağlayan canlı mikroorganizmalar, bu ortamda incelenmiştir7. Çift kör, plasebo kontrollü bir çalışmada 217 barınak kedisi dört hafta Enterococcus faecium SF68 ya da plasebo aldı; iki gün ya da daha uzun süren ishal probiyotik grubunda %7,4, plasebo grubunda %20,7 oranında görüldü2. Kediler odalara göre gruplandığı için oda koşulları sonucu etkilemiş olabilir.
Koruyucu ailelerdeki 130 sütten kesilmiş yavruyla yapılan randomize, plasebo kontrollü bir çalışmada kedi kökenli Enterococcus hirae alan yavruların ishal geliştirme olasılığı 3,4 kat daha düşük bulundu; kilo alımı ve dışkıdaki patojen taşıma ise değişmedi4. Bu sonuçlar belirli suşlara aittir ve başka ürünlere genellenmemelidir.
Uyum ne kadar sürer?
Kedilerin çoğu birkaç gün ile birkaç hafta içinde yeni evine alışır. Bu sürede iştahın yavaş yavaş düzene girmesi, dışkının sertleşmesi ve kedinin saklandığı yerden daha sık çıkması iyi işaretlerdir. Diğer hayvanlarla tanıştırma ve evin geri kalanına açılma, kedi kum kabını düzenli kullanmaya başladıktan sonra yapılabilir.
Uyum döneminde ziyaretçi sayısını sınırlı tutmak ve kedinin günlük düzenini aynı saatlere oturtmak yardımcı olur. Değişiklik ne kadar azsa, sindirimdeki dalgalanmanın nedenini anlamak da o kadar kolaylaşır1.
Beklemeden veteriner hekime
- Dört haftalıktan küçük yavruda herhangi bir ishal
- Yavru kedide bir günden uzun yemek yememe ya da emmeme
- Sulu ishal, kanlı dışkı ya da siyah dışkı
- Tekrarlayan kusma, halsizlik, ense derisi çekildiğinde geç düzelmesi
- Kum kabına gidip hiç idrar çıkaramama
Bağırsaktaki dengeyi merak ediyor musunuz? Probiyotiklerle ilgili kanıtın nerede güçlü, nerede sınırlı olduğunu terazide görün.
Kanıt terazisiSık sorulanlar
Yeni sahiplendiğim kedinin dışkısı yumuşak, normal mi?
Kediyi eve getirdiğim gün mamasını değiştirebilir miyim?
Barınaktan gelen kediye probiyotik verilmeli mi?
Kedi ne zaman veterinere götürülmeli?
Kaynaklar
- Stella JL, Lord LK, Buffington CA (2011). Sickness behaviors in response to unusual external events in healthy cats and cats with feline interstitial cystitis.. Journal of the American Veterinary Medical Association. doi:10.2460/javma.238.1.67 · özet
- Bybee S, Scorza A, Lappin M (2011). Effect of the Probiotic Enterococcus faecium SF68 on Presence of Diarrhea in Cats and Dogs Housed in an Animal Shelter. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi:10.1111/j.1939-1676.2011.0738.x · özet
- Bermingham EN, Young W, Butowski CF, et al. (2018). The Fecal Microbiota in the Domestic Cat (Felis catus) Is Influenced by Interactions Between Age and Diet; A Five Year Longitudinal Study.. Frontiers in Microbiology. doi:10.3389/fmicb.2018.01231 · özet
- Gookin JL, Strong SJ, Bruno-Bárcena JM, et al. (2022). Randomized placebo-controlled trial of feline-origin Enterococcus hirae probiotic effects on preventative health and fecal microbiota composition of fostered shelter kittens.. Frontiers in Veterinary Science. doi:10.3389/fvets.2022.923792 · özet
- Watson VE, Jacob ME, Flowers JR, et al. (2017). Association of Atypical Enteropathogenic Escherichia coli with Diarrhea and Related Mortality in Kittens.. Journal of Clinical Microbiology. doi:10.1128/jcm.00403-17 · özet
- Strong SJ, Gookin JL, Correa MT, et al. (2020). Interventions and observations associated with survival of orphaned shelter kittens undergoing treatment for diarrhea.. Journal of Feline Medicine and Surgery. doi:10.1177/1098612x19840459 · özet
- Hill C, Guarner F, Reid G, et al. (2014). The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics consensus statement on the scope and appropriate use of the term probiotic. Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology. doi:10.1038/nrgastro.2014.66 · özet