Yavru kedinin bağırsak bakterileri doğumdan sonraki aylarda hızla değişir ve yetişkin düzenine yaklaşık 30. haftada oturmaya başlar. 18 haftalıkken Lactobacillus ve Bifidobacterium baskınken, 42 haftada Bacteroides ve Prevotella öne çıkar1. Bu geçiş döneminde bağırsak daha kırılgandır: barınak yavrularında ishal, ölümlerin ikinci en sık nedeni olarak bildirilmiştir2. Yavru kedide ishal beklemeye bırakılmamalıdır.
- Yavru kedinin bağırsak florası yaklaşık 30. haftaya kadar hızla değişir.
- Bu değişimde belirleyici olan kısırlaştırma ya da cinsiyet değil, yaştır.
- Barınak yavrularında ishal, en sık ölüm nedenleri arasında yer alır.
- 4 haftalıktan küçük yavruda ishal acil durumdur.
Yavru kedinin bağırsağında neler oluyor?
Yavru kedi, bağırsağında yaşayacak bakteri topluluğunu, yani mikrobiyotasını, anne sütüyle, annesiyle temasla ve çevresinden alarak kurar. Bu topluluk ilk aylarda sabit değildir; yeni gruplar yerleşir, bazıları çekilir.
Bu değişimi yakından izleyen bir çalışmada 30 yavru kedinin (16 erkek, 14 dişi) dışkısı 18, 30 ve 42. haftalarda incelendi1. 18 haftalıkken bağırsak florasına Lactobacillus (ortalama %35) ve Bifidobacterium (ortalama %20) cinsleri hâkimdi1. 42. haftaya gelindiğinde en bol cinsler Bacteroides (%16), Prevotella (%14) ve Megasphaera (%8) olmuştu1.
Bakteri çeşitliliği ve bakterilerin yerine getirebildiği işlevlerin çeşitliliği 30. haftaya kadar belirgin biçimde arttı, sonrasında anlamlı bir artış görülmedi1. Kabaca söylersek, yavru kedinin bağırsağı yedi aylık civarında yetişkin düzenine yaklaşıyor.
Bu aylar yavrunun hayatında başka değişikliklerin de yoğunlaştığı bir dönem: sütten kesilme, yeni mama, yeni ev, aşılar ve parazit ilaçları. Her biri, bağırsak florasının yerine oturmaya çalıştığı bir zamana denk gelir. Bu yüzden yavru kedide değişiklikleri mümkün olduğunca aralıklı yapmak ve her yeni adımdan sonra birkaç gün kum kabını izlemek iyi bir alışkanlıktır.
Kısırlaştırma bağırsak florasını değiştirir mi?
Kedi sahiplerinin sık sorduğu bir soru bu. Aynı çalışma tam da bunu sınamak için tasarlandı: yavruların bir kısmı 19, bir kısmı 31 haftalıkken kısırlaştırıldı1. Sonuçta cinsiyet, kısırlaştırılma ya da kısırlaştırma yaşı ile dışkı mikrobiyotası arasında anlamlı bir ilişki bulunmadı; değişimle ilişkili tek etken yaştı1.
Çalışmada mama ve yaşam ortamı sabit tutulduğu için, araştırmacılar bu koşullarda yavru kedi mikrobiyotasını belirleyen başlıca etkenin yaş olduğu sonucuna vardı1. Ev koşullarında mama değişiklikleri, ilaçlar ve stres de tabloya eklenir.
Yavru kedi kaynaklı probiyotik alan barınak yavrularında ishal olasılığının plaseboya göre düşüklüğü (130 yavru)2
Gookin JL · 2022 · Frontiers in Veterinary ScienceYaşla birlikte hangi bakteriler öne çıkıyor?
Japonya'da yapılan bir çalışma, kedileri sütten kesilmemiş yavrudan çok yaşlıya kadar beş yaş grubunda karşılaştırdı ve bağırsak florasının yaşla birlikte değiştiğini doğruladı3. Bu çalışmada laktik asit üreten bakteriler arasında kedide en önemli grubun Enterococcus olduğu, insanlarda baskın olan bifidobakterilerin ve köpeklerde baskın olan laktobasillerin ise kedide aynı ölçüde öne çıkmadığı görüldü3. Lactobacillus türlerinin dağılımı da yaşla değişti3.
İki çalışmanın bulguları ilk bakışta çelişkili görünebilir. Bunun bir nedeni yöntem farkı: biri bakteri DNA'sını dizileyerek, diğeri ağırlıklı olarak bakterileri besi yerinde üreterek çalıştı. Ortak mesaj ise net: kedinin bağırsak florası insanınkinden de köpeğinkinden de farklı, ve yaşla belirgin biçimde değişiyor.
Yavru kedilerde ishal neden daha ciddi?
Yavru kedinin vücut ağırlığı düşük, su ve enerji rezervi sınırlıdır; ishalde kaybedilen sıvı yetişkine göre çok daha hızlı tehlikeli hale gelir. Barınak yavrularında ishal, ölümlerin ikinci en sık nedeni olarak bildirilmiştir2.
Bir barınak ağında koruyucu ailelere verilen 1718 öksüz yavrunun 220'si (%12,8) ishal nedeniyle muayeneye getirildi4. İshal için bakım ve ilaç verilen 172 yavrudan 153'ü (%89,0) sahiplendirilene ya da devredilene kadar yaşadı, 19'u kaybedildi4. 4 haftalık ve daha büyük yavruların yaşama şansı, daha küçüklere göre 24,8 kat yüksekti; yaş etkisi hesaba katıldığında vitamin-mineral desteği alanlarınki de almayanlara göre 12,8 kat yüksekti4. Aynı geriye dönük çalışmada SF68 içeren probiyotik, deri altı sıvı ve bazı ilaçlar yaşam oranını istatistiksel olarak anlamlı biçimde artırmadı4.
Yavru ishalinin arkasında çoğu zaman bir mikrop vardır. Barınak yavrularında yapılan bir çalışmada atipik enteropatojenik E. coli (aEPEC) adı verilen bakteri, kültürle yavruların %18'inde bulundu; bu bakteriye ait bir gen ise PCR ile yavruların %42'sinin dışkısında saptandı5. İshalli yavrular bu bakteriyi çok daha yüksek miktarda taşıyordu ve bağırsaklarında daha ağır hasar vardı5.
Probiyotikler yavru kedide ne yapabilir?
Sütten kesilmiş barınak yavrularıyla yapılan randomize, plasebo kontrollü ve kör bir çalışmada, yavru kedi kaynaklı Enterococcus hirae suşu veya plasebo verildi2. Çalışmayı tamamlayan 130 yavrudan 58'i probiyotik, 72'si plasebo aldı; probiyotik alan yavruların ishal geliştirme olasılığı 3,4 kat daha düşük bulundu2.
Aynı çalışmada kilo alımında, dışkıda taranan 30 farklı mikrop ajanının varlığında ve baskın bakteri şubelerinde anlamlı bir fark görülmedi2. Yani bulgu umut verici, ancak tek bir suşa ve tek bir barınak popülasyonuna dayanıyor. Öte yandan antibiyotik alan 2 aylık yavrularda bağırsak florasının gelişiminin geciktiği ve bazı farkların aylarca sürdüğü gösterildi6; bu dönemde bağırsağı korumak her zamankinden önemli.
Yavru kedinizin bağırsak sağlığı için evde yapabilecekleriniz basit:
- Yavruya özel, yaşına uygun bir mama seçin ve sık değiştirmeyin.
- Parazit kontrolü ve aşı takvimini hekiminizle düzenli yürütün.
- Kum kabını her gün kontrol edin; dışkıdaki değişikliği ilk gün fark edin.
- Haftada bir tartın; yavru kedinin düzenli kilo alması iyi gittiğinin en somut işaretidir.
Beklemeden veteriner hekime
- 4 haftalıktan küçük yavruda her türlü ishal
- Sulu ishalin bir günden uzun sürmesi
- Dışkıda kan veya siyah, katran görünümlü dışkı
- Kusma, emmeyi ya da yemeyi bırakma
- Halsizlik, soğuk kulaklar, tepkisizlik
- Kilo alamama ya da kilo kaybı
Bağırsaktaki dengeyi merak ediyor musunuz? Probiyotiklerle ilgili kanıtın nerede güçlü, nerede sınırlı olduğunu terazide görün.
Kanıt terazisiSık sorulanlar
Yavru kedinin bağırsak florası ne zaman olgunlaşır?
Kısırlaştırma yavru kedinin bağırsak bakterilerini etkiler mi?
Yavru kedimde yumuşak dışkı var, ne kadar beklemeliyim?
Yavru kediye probiyotik verilebilir mi?
Kaynaklar
- Deusch O, O’Flynn C, Colyer A, et al. (2015). A Longitudinal Study of the Feline Faecal Microbiome Identifies Changes into Early Adulthood Irrespective of Sexual Development. PLOS ONE. doi:10.1371/journal.pone.0144881 · özet
- Gookin JL, Strong SJ, Bruno-Bárcena JM, et al. (2022). Randomized placebo-controlled trial of feline-origin Enterococcus hirae probiotic effects on preventative health and fecal microbiota composition of fostered shelter kittens.. Frontiers in Veterinary Science. doi:10.3389/fvets.2022.923792 · özet
- Masuoka H, Shimada K, Kiyosue-Yasuda T, et al. (2017). Transition of the intestinal microbiota of cats with age.. PLOS ONE. doi:10.1371/journal.pone.0181739 · özet
- Strong SJ, Gookin JL, Correa MT, et al. (2020). Interventions and observations associated with survival of orphaned shelter kittens undergoing treatment for diarrhea.. Journal of Feline Medicine and Surgery. doi:10.1177/1098612x19840459 · özet
- Watson VE, Jacob ME, Flowers JR, et al. (2017). Association of Atypical Enteropathogenic Escherichia coli with Diarrhea and Related Mortality in Kittens.. Journal of Clinical Microbiology. doi:10.1128/jcm.00403-17 · özet
- Stavroulaki EM, Suchodolski JS, Pilla R, et al. (2021). Short- and long-term effects of amoxicillin/clavulanic acid or doxycycline on the gastrointestinal microbiome of growing cats. PLOS ONE. doi:10.1371/journal.pone.0253031 · özet