Kediler alışılmadık olaylara bedenleriyle tepki verebilir. 32 kedinin 77 hafta izlendiği bir çalışmada bakıcı değişimi ya da rutin bozulması gibi olayların yaşandığı haftalarda iştah azalması riski 9,3 kat, kum kabı dışına dışkılama riski 9,8 kat, 24 saat hiç tuvalet yapmama riski 6,4 kat yüksek bulundu; sağlıklı kediler de aynı ölçüde etkilendi1.
- Rutin bozulduğu haftalarda kedilerde iştah azalması 9,3 kat daha olası bulundu.
- Kum kabı dışına dışkılama riski aynı haftalarda 9,8 kat arttı.
- Sağlıklı kediler de hasta kediler kadar etkilendi.
- Değişimi azaltmak ve önceden hazırlanmak en kolay ilk adımdır.
Bir değişiklik kedinin bağırsağına nasıl yansır?
Kedi, ortamındaki küçük kaymaları bile fark eden bir hayvandır: mama saatinin kayması, yeni bir koku, tanımadığı bir ses. Bu değişiklikler bazen davranışta değil doğrudan bedende görünür. Veteriner hekimlerin hastalık davranışı dediği tablo, yani iştahsızlık, kusma, kum kabı dışına tuvalet yapma ya da saklanma gibi belirtiler, altta bir hastalık olmadan da ortaya çıkabilir1.
Bağırsak ile beyin arasında iki yönlü bir iletişim olduğu düşünülüyor. Bağırsak mikrobiyotası, yani bağırsakta yaşayan mikroorganizma topluluğu, memelilerde bağışıklık, metabolizma ve sinir sistemi gelişimiyle ilişkili süreçlere katılır2. Kedilerde stres ile mikrobiyota arasındaki bağı doğrudan inceleyen çalışma henüz azdır; bu nedenle aşağıdaki veriler belirtilere odaklanır.
77 haftalık gözlem ne gösterdi?
ABD'de yapılan ileriye dönük bir gözlem çalışmasında 12 sağlıklı kedi ve idiyopatik sistit tanılı 20 kedi aynı tesiste 77 hafta boyunca izlendi. Tek bir gözlemci her gün sindirim, idrar yolu, deri ve davranışla ilgili belirtileri kaydetti1.
Bu sürenin 11 haftasında alışılmadık dış olaylar yaşandı: bakıcıların değişmesi, tesis rutininin bozulması ve araştırmacıyla etkileşimin kesilmesi gibi. Olay olmayan 66 hafta karşılaştırma için kullanıldı1.
Sonuçlar dikkat çekiciydi. Olaylı haftalarda kedilerin yemek yemesinde azalma riski 9,3 kat, kum kabı dışına dışkılama riski 9,8 kat, 24 saat boyunca hiç tuvalet yapmama riski 6,4 kat, kum kabı dışına idrar yapma riski 1,6 kat yüksek bulundu1. Yaş arttıkça kusma gibi üst sindirim kanalı belirtilerinde küçük bir artış da gözlendi (göreli risk 1,2)1.
En önemli bulgu şuydu: sağlıklı kediler de hasta kediler kadar etkilendi. Araştırmacılar bu nedenle iştahsızlık ya da tuvalet sorunuyla gelen kedide yakın zamanda yaşanmış bir değişikliğin sorulması gerektiğini vurguladı1. Çalışma laboratuvar ortamında, az sayıda kediyle yapıldı; ev kedilerinde oranlar farklı olabilir.
alışılmadık olayların yaşandığı haftalarda iştah azalması riski1
Stella JL · 2011 · Journal of the American Veterinary Medical AssociationEvde hangi durumlar kediyi zorlar?
Çalışmadaki olaylar bakıcı ve rutin değişimiydi. Evdeki karşılıkları kolayca tanınır: kedinin hayatı bir anda başka bir düzene geçer ve kendisine soru sorulmaz. Kedinin tepkisini fark etmek için önce bu anları adlandırmak işe yarar.
- Taşınma: yeni koku, yeni ses, eşyaların yerinin değişmesi.
- Misafir ya da evde kalan yabancı biri, özellikle birkaç gün sürerse.
- Bakan kişinin değişmesi: tatil, pansiyon, komşuya bırakma.
- Yeni bir kedi, köpek ya da bebeğin eve gelmesi.
- Mama, kum ya da kum kabının yerinin aynı anda değişmesi.
- Tadilat, gürültü, uzun süre boş kalan ev.
Sindirimi korumak için ne yapabilirsiniz?
Amaç değişikliği tamamen engellemek değil, kedinin tutunabileceği sabit noktaları korumaktır. Mama saatini, mama türünü ve kum kabının düzenini değişim döneminde olduğu gibi bırakın; aynı hafta içinde hem ev hem mama değişirse sindirimdeki sorunun kaynağını ayırt etmek de zorlaşır.
Taşınırken kedi için önce tek bir oda hazırlayın: tanıdık battaniye, su, mama, kum kabı ve saklanabileceği bir kutu. Ev yerleştikçe kapıyı açın. Misafir geldiğinde kedinin kapalı, sessiz bir odaya çekilebilmesi yeterli olur; onu kucağa almak ya da tanıştırmaya zorlamak gerekmez.
Bu dönemde iki şeyi kısa notla izleyin: ne kadar yediği ve kum kabında ne bıraktığı. Çalışmada en belirgin artışlar tam olarak bu iki alanda görüldü1. Dışkının kıvamını takip etmek için Kum Kabı Rehberi'ndeki skor aracından yararlanabilirsiniz.
Önceden bilinen değişikliklere nasıl hazırlanılır?
Tatil, tadilat ya da taşınma gibi olayların tarihi çoğu zaman haftalar önceden bellidir. Bu süre, kediyi yeni duruma parça parça alıştırmak için iyi bir fırsattır. Taşıma çantasını birkaç hafta önceden odada açık bırakın, içine tanıdık bir örtü koyun; çanta yalnızca veteriner yolculuğunu çağrıştırmasın.
Kedi bir süre başka birine emanet edilecekse bakacak kişiye mama saatlerini, günlük miktarı, kum kabı düzenini ve kedinin normal dışkı görünümünü yazılı bırakın. Çalışmada değişen unsurlardan biri doğrudan bakıcıydı1; yeni bakıcı eski düzeni ne kadar aynı sürdürürse kedinin uyum yükü o kadar azalır.
Mama değişikliği planlıyorsanız bunu sakin bir döneme erteleyin. Ev ve mama aynı anda değiştiğinde ortaya çıkan yumuşak dışkının hangisinden kaynaklandığını anlamak zorlaşır.
Stres mi, hastalık mı?
Stresle ilişkili belirtiler çoğunlukla olay geçtikten sonra birkaç gün içinde azalır. Belirtiler sürüyor, ağırlaşıyor ya da değişiklik olmadan ortaya çıkıyorsa altta başka bir neden aranmalıdır. Uzun süren ishal ya da kusmanın kedilerde kronik bağırsak hastalıklarıyla ilişkili olabileceği bilinir; bu durumda bağırsak mikrobiyotasında da belirgin değişiklikler bildirilmiştir3.
Kısacası stres iyi bir açıklama olabilir ama tek açıklama sayılmamalıdır. Değişikliği not etmek, veteriner hekime giderken de en kullanışlı bilgilerden biridir. Muayenede belirtilerin ne zaman başladığını, o hafta evde neyin değiştiğini, kedinin ne kadar yediğini ve kum kabında ne gördüğünüzü anlatabilmek, hekimin olası nedenleri daha hızlı daraltmasına yardımcı olur.
Beklemeden veteriner hekime
- Bir günden uzun süre hiç yemek yememe
- Kum kabına sık gidip az idrar çıkarma ya da hiç çıkaramama (özellikle erkek kedide)
- Dışkıda kan ya da siyah, katran görünümlü dışkı
- Gün içinde birden fazla kusma ya da kusmanın ishalle birlikte görülmesi
- Halsizlik, saklanıp hiç çıkmama, belirgin kilo kaybı
Bağırsaktaki dengeyi merak ediyor musunuz? Probiyotiklerle ilgili kanıtın nerede güçlü, nerede sınırlı olduğunu terazide görün.
Kanıt terazisiSık sorulanlar
Taşındıktan sonra kedim yemek yemiyor, normal mi?
Misafir geldiğinde kedim neden kum kabı dışına tuvalet yapıyor?
Sağlıklı bir kedi de stresten etkilenir mi?
Stres belirtileri ne kadar sürer?
Kaynaklar
- Stella JL, Lord LK, Buffington CA (2011). Sickness behaviors in response to unusual external events in healthy cats and cats with feline interstitial cystitis.. Journal of the American Veterinary Medical Association. doi:10.2460/javma.238.1.67 · özet
- Barko P, McMichael M, Swanson K, et al. (2018). The Gastrointestinal Microbiome: A Review. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi:10.1111/jvim.14875 · özet
- Sung CH, Marsilio S, Chow B, et al. (2022). Dysbiosis index to evaluate the fecal microbiota in healthy cats and cats with chronic enteropathies. Journal of Feline Medicine and Surgery. doi:10.1177/1098612x221077876 · özet