Kediler hızlı yeme, mama değişikliği, tüy yumağı, stres ya da ilaç nedeniyle arada bir kusabilir. Ancak sık kusma kedi için olağan kabul edilmemelidir: Kronik kusma, ishal ya da kilo kaybı olan ve bağırsak duvarı kalınlaşmış 300 kedinin 288'inde (%96) biyopsiyle ince bağırsak hastalığı saptandı1. Haftalarca süren ya da sıklaşan kusma muayene gerektirir.
- Arada bir kusma olabilir; sıklaşan ya da haftalarca süren kusma olağan değildir.
- Sık tüy yumağı kusmak, altta yatan bir sorunun işareti olabilir.
- Ortam değişikliği ve stres kedilerde sindirim belirtileriyle ilişkili bulundu.
- Kusmanın zamanı, görünümü ve sıklığını not etmek muayeneyi kolaylaştırır.
Kusma mı, geri çıkarma mı?
Kusmada kedi önce huzursuzlanır, yutkunur, salya akıtabilir ve karın kaslarını belirgin biçimde kasarak mide içeriğini dışarı atar. Çıkan şey çoğunlukla kısmen sindirilmiş mama, köpüklü sıvı ya da sarımsı safradır.
Geri çıkarmada (regürjitasyon) ise kasılma yoktur; mama yemekten kısa süre sonra, neredeyse yutulduğu biçimiyle, tüp şeklinde zahmetsizce geri gelir. Bu ayrım önemlidir, çünkü geri çıkarma daha çok yemek borusuyla ilgili sorunlara işaret eder. Telefonla kısa bir video çekmek, veteriner hekiminizin hangisinin yaşandığını anlamasına çok yardımcı olur. Kusmuğun bir fotoğrafını çekmek de renk ve içerik hakkında fikir verir.
En sık görülen nedenler
Bazı kusma nedenleri günlük yaşamla ilgilidir ve basit düzenlemelerle azalabilir. Mamayı çok hızlı yutmak, öğün sonrası hemen koşup oynamak, mamanın birden değiştirilmesi ya da uzun açlık sonrası safra kusma bunlara örnektir. Ev bitkileri, ip, lastik gibi yutulan nesneler ve bazı insan ilaçları ise acil durumlar arasında yer alır.
Tüy yumağı kusması pek çok sahip ve hekim tarafından olağan bir kedi davranışı gibi görülür. Bir derleme bunun her zaman doğru olmadığını; özellikle kısa tüylü kedilerde sık tüy yumağı atılmasının, tüy yutmayı artıran ya da bağırsak hareketini değiştiren kronik bir sorunun göstergesi olabileceğini belirtir2. Kaşıntılı deri hastalıkları, pire ve besin intoleransı bu etkenler arasında sayılır2.
Stres de mideye yansıyabilir. 32 kedinin 77 hafta izlendiği bir araştırmada bakıcı değişikliği ya da rutinin bozulması gibi olağan dışı olaylar, iştah azalma riskini 9,3 kat artırdı; yaşın ilerlemesi de üst sindirim kanalı belirtileri için küçük bir risk artışıyla (1,2 kat) ilişkiliydi3.
kronik kusma ve bağırsak kalınlaşması olan 300 kedinin 288'inde ince bağırsak hastalığı1
Norsworthy GD · 2015 · Journal of the American Veterinary Medical AssociationSık kusma neden ciddiye alınmalı?
Kronik kusma, ince bağırsak kaynaklı ishal ya da kilo kaybı nedeniyle getirilen ve ultrasonda ince bağırsak duvarı kalınlaşmış 300 kedinin kayıtları incelendi1. Bağırsağın en az üç noktasından alınan tam kat biyopsilerle 288 kedide (%96) kronik ince bağırsak hastalığı saptandı; en sık tanılar kronik enterit (150 kedi) ve bağırsak lenfomasıydı (124 kedi)1.
Bu kediler zaten şikâyeti olan ve ultrason bulgusu bulunan seçilmiş bir gruptu; yani her kusan kedi için aynı oran geçerli değildir1. Yine de tablo şunu açıkça gösteriyor: Haftalarca süren ya da giderek sıklaşan kusmayı tüy yumağı diye geçiştirmek, tanının gecikmesine yol açabilir. Aynı çalışmada ultrason ya da kan testlerinin tek başına enterit ile lenfomayı ayırmaya yetmediği de bildirildi1.
Bağırsak bakterileri ve kusma
Mikrobiyota, bağırsakta yaşayan mikroorganizma topluluğudur. Kronik enteropatisi (uzun süreli bağırsak hastalığı) olan 27 kedi ile 38 sağlıklı kedinin dışkı mikrobiyotası karşılaştırıldığında hasta kedilerde bakteri çeşitliliği daha düşük bulundu4. 68 hasta ve 80 sağlıklı kediyle yapılan başka bir çalışmada, hasta kedilerin 52'sinde mikrobiyota dengesini özetleyen disbiyoz indeksi yükselmişti5.
Bu bulgular bir ilişkiyi gösterir; kedi ve köpeklerde bağırsak mikrobiyotasına dair veriler hâlâ sınırlıdır ve bakterilerdeki değişimin hastalığın nedeni mi sonucu mu olduğu henüz net değildir6.
Antibiyotikler de kusmayla ilişkili olabilir. Klindamisin verilen 16 sağlıklı kediyle yapılan çapraz bir denemede, yanında sinbiyotik (probiyotik ve prebiyotik karışımı) alan kediler daha az kustu ama fark istatistiksel olarak anlamlı değildi; ilk dönemde tedaviyi tamamlama oranı sinbiyotik grubunda %100, plasebo grubunda %50'ydi7. Kedilerde yapılan bir meta-analiz ise 32 yetişkin kediyi kapsayan verilerde sinbiyotiklerin antibiyotikle ilişkili kusmayı klinik olarak anlamlı düzeyde azaltmadığını, kanıtın güvenilirlik düzeyinin de çok düşük olduğunu bildirdi8.
Beslenme düzeninde küçük ayarlar
Kediniz genel olarak sağlıklıysa ve kusma seyrek görülüyorsa, beslenme düzenindeki bazı değişiklikler fark yaratabilir. Günlük mamayı iki büyük öğün yerine üç dört küçük öğüne bölmek, midenin bir anda dolmasını ve uzun açlık aralarını azaltır. Yavaş besleme kapları ya da mama bulmacaları, mamayı hızla yutan kedilerde yeme süresini uzatır.
Mama değiştirmek gerekiyorsa yeni mamayı bir haftaya yayarak, eski mamayla giderek artan oranda karıştırın. Kediye süt, yağlı insan yiyecekleri ya da baharatlı artıklar vermeyin. Tüy yumağı sık görülüyorsa düzenli tarama, yutulan tüy miktarını azaltmanın en basit yoludur. Bu ayarlara rağmen kusma sürüyorsa, sorun beslenme düzeninin ötesinde olabilir ve muayene gerekir.
Evde neleri not etmelisiniz?
Muayeneye giderken elinizdeki bilgiler, hekimin doğru soruları sormasını kolaylaştırır. Kısa bir kusma günlüğü tutmak işe yarar.
- Kusma kaç günde bir oluyor, son haftalarda sıklaştı mı?
- Yemekten ne kadar sonra kusuyor; aç karnına mı, tok karnına mı?
- Çıkan içerik mama mı, köpük mü, safra mı, tüy mü?
- İştah, su içme, kilo ve dışkıda değişiklik var mı?
- Son zamanlarda mama, ortam ya da ilaç değişti mi?
Beklemeden veteriner hekime
- Bir gün içinde birden çok kez kusuyor ya da hiçbir şeyi içinde tutamıyorsa
- Kusmukta kan ya da kahve telvesine benzer koyu parçalar varsa
- İp, oyuncak parçası, bitki ya da ilaç yuttuğundan şüpheleniyorsanız
- Kusmaya halsizlik, karın ağrısı, ishal ya da 24 saati aşan iştahsızlık eşlik ediyorsa
- Yavru, yaşlı ya da kronik hastalığı olan bir kedi kusuyorsa
- Kusma haftalarca sürüyor ya da kilo kaybıyla birlikteyse
Bağırsaktaki dengeyi merak ediyor musunuz? Probiyotiklerle ilgili kanıtın nerede güçlü, nerede sınırlı olduğunu terazide görün.
Kanıt terazisiSık sorulanlar
Kedinin haftada bir kusması normal mi?
Kedim sabahları sarı köpük kusuyor, neden?
Mamayı hızlı yiyip kusan kediye ne yapılabilir?
Kusan kediye su verilir mi?
Kaynaklar
- Norsworthy GD, Estep JS, Hollinger C, et al. (2015). Prevalence and underlying causes of histologic abnormalities in cats suspected to have chronic small bowel disease: 300 cases (2008-2013).. Journal of the American Veterinary Medical Association. doi:10.2460/javma.247.6.629 · özet
- Cannon M (2012). Hair Balls in Cats. Journal of Feline Medicine and Surgery. doi:10.1177/1098612x12470342 · özet
- Stella JL, Lord LK, Buffington CA (2011). Sickness behaviors in response to unusual external events in healthy cats and cats with feline interstitial cystitis.. Journal of the American Veterinary Medical Association. doi:10.2460/javma.238.1.67 · özet
- Marsilio S, Pilla R, Sarawichitr B, et al. (2019). Characterization of the fecal microbiome in cats with inflammatory bowel disease or alimentary small cell lymphoma. Scientific Reports. doi:10.1038/s41598-019-55691-w · özet
- Sung CH, Marsilio S, Chow B, et al. (2022). Dysbiosis index to evaluate the fecal microbiota in healthy cats and cats with chronic enteropathies. Journal of Feline Medicine and Surgery. doi:10.1177/1098612x221077876 · özet
- Barko P, McMichael M, Swanson K, et al. (2018). The Gastrointestinal Microbiome: A Review. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi:10.1111/jvim.14875 · özet
- Stokes J, Price J, Whittemore J (2017). Randomized, Controlled, Crossover trial of Prevention of Clindamycin-Induced Gastrointestinal Signs Using a Synbiotic in Healthy Research Cats. Journal of Veterinary Internal Medicine. doi:10.1111/jvim.14795 · özet
- López Martí Á, Montero Palma C, López Martí H, et al. (2025). Efficacy of probiotic, prebiotic, synbiotic and postbiotic supplementation on gastrointestinal health in cats: systematic review and meta-analysis.. Journal of Small Animal Practice. doi:10.1111/jsap.13822 · özet